Je, Hisa Unazotaka Kununua Zina 'Mfereji wa Kinga'? Usiwekeze Bila Kusoma Hii!

-


Hebu rudi nyuma kidogo hadi karne ya 15. Fikiria jumba kubwa la kifalme (Castle) lililojaa dhahabu na vito vya thamani.

Ili kuzuia maadui wasiingie ndani na kuiba mali hizo, wafalme walichimba mfereji mpana sana wa maji (MOAT) kuzunguka lile jumba, kisha wakaweka mamba ndani ya maji hayo. Adui yeyote akijaribu kuvuka, anashindwa na kuliwa!

Kwenye ulimwengu wa hisa, wewe ni mfalme, na pesa yako ndiyo dhahabu iliyo ndani ya kampuni. Kampuni yoyote unayowekeza lazima iwe na "Moat" ya kiuchumi.

Kama kampuni haina mfereji huu wa kuilinda, washindani wataingia, wataiba wateja wake, na mwisho wa siku kampuni itakufa—na wewe utapoteza mtaji wako.

Je, unajuaje kama kampuni ina mfereji imara (Wide Moat) au ina shimo dogo tu ambalo adui anaweza kuruka? 

Hapa kuna aina 5 za MOAT unazopaswa kuzitafuta kwa makini kabla ya kuwekeza:


1. Nguvu ya Jina (The Brand Moat)

Hii ni aina ya ulinzi ambapo jina la kampuni limejijenga kiasi kwamba mteja yuko radhi kulipa bei kubwa zaidi kwa sababu tu ya imani aliyonayo.

Jina imara linampa mwekezaji amani kwa sababu kampuni ina uwezo wa kupandisha bei (Pricing Power) bila kupoteza wateja.

Kwa mfano, duniani kote tunaiona kampuni kama Apple. Watu wako radhi kupanga mstari usiku kucha kununua simu ya mamilioni ya shilingi, wakati kuna simu nyingine za bei nafuu zinazofanya kazi zilezile. Hapa nyumbani Tanzania, tunaweza kuona nguvu hii kupitia Azam. 

Kwa mtanzania wa kawaida, jina la Azam ni alama ya uhakika kuanzia kwenye vinywaji hadi vyakula. Hata washindani wapya waje kwa kasi gani, kumuondoa mteja kwenye himaya ya Azam ni mtihani mzito sana.

2. Gharama za Kubadili (Switching Costs Moat)

Mfereji huu hautengenezwi na bidhaa pekee, bali na "usumbufu" wa kuhama. Inatokea pale ambapo inakuwa ni kero, gharama, au hatari kwa mteja kuacha kutumia huduma ya kampuni moja na kwenda kwa nyingine. 

Ikiwa mteja anahisi itachukua muda mrefu au itakuwa usumbufu mkubwa kuhama, kampuni hiyo inakuwa na ulinzi wa chuma.

Fikiria makampuni kama Microsoft. Ofisi nyingi hutumia mifumo yao; wakiamua kuhama leo, itabidi wafundishe wafanyakazi upya mifumo mingine, jambo ambalo ni gharama na usumbufu mkubwa. 

Hali kadhalika kwenye sekta ya kibenki nchini, mfano NMB au CRDB. Ikiwa mteja ana akaunti ya mshahara, makato ya bima, na mikopo kwenye benki fulani, uwezekano wa yeye kuhama ni mdogo sana. Ule usumbufu wa kuanza upya mahali pengine ndio unaolinda faida ya benki hizo.

3. Athari za Mtandao (The Network Effect Moat)

Huu ni mmoja kati ya mifereji imara zaidi duniani. Thamani ya huduma huongezeka kadiri watu wengi zaidi wanavyoitumia. Katika mfumo huu, mteja mpya anapojiunga, anawafanya wateja wa zamani wawe na thamani zaidi.

Chukulia mfano wa Visa au Mastercard. Maduka yote yanapokea kadi hizi kwa sababu watu wote wanazo, na watu wote wanazo kwa sababu maduka yote wanazipokea. Hapa nchini, mfano bora ni M-Pesa. 

Kwa nini watu wengi wanaitumia? Ni kwa sababu wakala yupo kila kona na kila mtu unayetaka kumtumia pesa tayari yumo kwenye mtandao huo.

Hata kampuni nyingine ikitoa huduma bila makato, ni vigumu kuivunja hii "Network Effect" kwa sababu kila mtu tayari yuko Vodacom.

4. Gharama Nafuu za Uzalishaji (Cost Advantage Moat)

Kama kampuni inaweza kuzalisha bidhaa kwa gharama ya chini sana kuliko mshindani wake, inapata uwezo wa kutawala soko. 

Hii hutokana na kampuni kumiliki malighafi zake, kuwa na teknolojia ya kisasa, au kuwa na mikataba ya kipekee inayopunguza matumizi.

Duniani, Amazon imetawala kwa sababu ya kuwa na maghala makubwa na mfumo wa kidijitali unaopunguza gharama za uendeshaji. 

Katika mazingira yetu, makampuni kama Twiga Cement au Dangote Cement yana faida hii. Kwa kumiliki viwanda vikubwa na machimbo ya chokaa karibu na maeneo ya uzalishaji, yana uwezo wa kuzalisha simenti kwa gharama ndogo ambayo mshindani mdogo anayesafirisha malighafi kutoka mbali hawezi kuifikia.

5. Siri za Biashara na Leseni (Intangible Assets Moat)

Aina hii ya Moat ni kama "pingu" za kisheria kwa washindani. Hapa kampuni inamiliki kitu ambacho kisheria mshindani haruhusiwi kukiiga, kama vile Haki Miliki (Patents) au Leseni za Serikali.

Makampuni makubwa ya dawa duniani hutumia mabilioni ya dola kugundua dawa, kisha hupata ulinzi wa kisheria wa miaka mingi ambapo hakuna mwingine anaruhusiwa kutengeneza dawa hiyo. 

Hapa Tanzania, tunaona hili kwenye sekta ya madini kupitia makampuni kama Barrick (Twiga Minerals). 

Wanapopewa leseni ya kipekee ya kuchimba kwenye eneo fulani, hakuna mshindani mwingine anayeweza kuingia. Leseni hiyo ya serikali inakuwa mfereji wao wa kulinda dhahabu na faida yao.

Mwisho

Unapotafuta hisa ya kununua kwenye soko la hisa la Dar es Salaam (DSE), usijiulize tu "Je, hii kampuni inapata faida?" Badala yake, chunguza kwa kina: "Je, hii kampuni ina MOAT gani ya kuizuia isiliwe na washindani?" 

Kumbuka, kampuni yenye mfereji mpana na mamba wakali ndiyo itakayokuhakikishia utajiri wa kudumu na usalama wa uwekezaji wako.

Imeandikwa na

Paul Chengula

0714 260266

PATA KITABU KUHUSU MUONGOZO WA UWEKEZAJI KWENYE HISA HAPA
Eneo: Tanzania

Maoni

Chapisha Maoni

Machapisho maarufu kutoka blogu hii

FAIDA ZA KUWA NA KAMPUNI NA NAMNA YA KUGAWA HISA NA KUISAJILI HAPA TANZANIA

-
Picha
Kampuni ni chombo muhimu katika ulimwengu wa biashara, kinachowezesha watu kuunganisha rasilimali zao na kufanya shughuli za kiuchumi kwa pamoja.  Kampuni inaweza kuwa na umiliki wa watu binafsi, familia, au hata wawekezaji wengi. Katika muktadha wa Tanzania, kampuni ni njia bora ya kuendesha biashara kwa ufanisi na kupata faida kubwa. MAANA YA KAMPUNI  Kampuni ni asasi au shirika linalotambulika kisheria ambalo limeundwa kwa ajili ya kuunda au kuuza bidhaa na/au huduma kwa wateja.  Kampuni ina sifa ya kuwa na utu wa kisheria tofauti na wamiliki wake, kumiliki mali zake, na kuwa na uwezo wa kushtaki na kushtakiwa kwa jina lake. Faida za Kuwa na Kampuni 1.Utu wa Kisheria:  Kampuni inatambulika kisheria kama mtu binafsi, tofauti na wamiliki wake. Hii inamaanisha kuwa kampuni inaweza kumiliki mali, kuwa na madeni, na kuingia mikataba kwa jina lake. 2.Uwezo wa Kukusanya Mtaji:   Kampuni inaweza kukusanya mtaji kwa kuuza hisa kwa wawekezaji. Hii inasaidia kampuni kup...
Endelea kusoma

MFAHAMU PAUL CHENGULA

-
Picha
 MFAHAMU PAUL CHENGULA Karibu katika ukurasa wangu!  Naitwa Paul Chengula, maarufu kama Paul Mchumi .  Mimi ni mwanataaluma mwenye shauku ya kuona mabadiliko ya kiuchumi kwa mtu mmoja mmoja na biashara nchini Tanzania.  Kwa zaidi ya miaka kumi,mpaka sasa nimekuwa nikifanya kazi katika taasisi za Fedha na Benki mbalimbali Tanzania, nikichanganya utaalamu wa kibenki na mbinu za kisasa za kidijitali kusaidia jamii kukuza kipato. Safari ya Kitaaluma na Uzoefu kwenye Taasisi za Fedha  Safari yangu ya kitaaluma ilianzia katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (UDSM), ambapo nilihitimu Shahada ya Uchumi (Bachelor of Economics) mwaka 2012.  Tangu wakati huo, nimejitolea kikamilifu katika sekta ya kibenki nchini Tanzania, nikiwa nimehudumu katika idara mbalimbali kwa zaidi ya miaka 10 mpaka sasa. Uzoefu wangu mkubwa upo katika masuala Mikopo na usimamizi wa Mikopo(Credit Matters).  Nimepata fursa ya kusaidia maelfu ya wateja kupata suluhisho la mitaji, kuelewa vige...
Endelea kusoma

KITABU CHA MISINGI YA UWEKEZAJI:FAHAMU SIRI ZA KUANZA KUWEKEZA KWENYE HISA NA BOND NA JINSI YA KUEPUKA HASARA

-
Picha
  YALIYOMO - HAKI MILIKI (COPYRIGHT)........4   - MUHTASARI WA KITABU........5   - UTANGULIZI........6 SURA YA 1: HISA NI NINI? (UNDERSTANDING STOCKS)........8   - Maana ya Hisa     - Aina za Hisa     - Gawio (Dividends)     - Ongezeko la Thamani (Capital Appreciation) SURA YA 2: MAMBO YA KUZINGATIA KABLA YA KUWEKEZA........11   - Bajeti ya Uwekezaji     - Wakati Sahihi wa Kuwekeza     - Malengo na Muda wa Uwekezaji     - Aina Nyingine za Uwekezaji     - Uvumilivu wa Hasara (Risk Tolerance) SURA YA 3: BOND (HATI FUNGANI) NI NINI?........14   - Maana ya Bond     - Aina za Bonds Tanzania     - Tofauti ya Bond na Hisa     - Sababu za Kuwekeza kwenye Bond SURA YA 4: UWEKEZAJI WA PAMOJA (COLLECTIVE INVESTMENT)........17   - Maana y...
Endelea kusoma